sino si warren buffet

Payo ng 6 na Bilyonaryong Entrepreneur sa Amerika na Dapat Tandaan

ni Homer Nievera, CDE, CVM |  Mas maraming naging biyonaryo sa Amerika noong pumasok ang Internet at lumago ang mga negosyong teknolohiya. Marami din naman ang nalugi noong dulo ng 1990’s at simula ng 2000’s dahil di naman nila kabisado ang negosyong ito.

Ngunit mas maraming naging bihasa na mga imbestor mula sa pagpasok ng 2005 na malamang ay bunga nang mga natutunan nila noong nakaraang dekada.

Narito ang ilang aral at payo mula sa mga tinatawag na “self-made billionaires”— o mga entrepreneur na naging bilyonaryo dahil nagsikap sa kanilang sarilig pagpupunyagi.

#1 Isang sugal ang pagnenegosyo

Para kay David Moskovitz, isa sa mga co-founder ng Facebook, kailangan mong isipin na ang pagnenegosyo ay maihahantulad sa isang sugal na walang 100% na kasiguraduhang pagiging matagumpay.

Lal una daw sa pagtayo ng isang startup – o bagong negosyo, kung saan ang tsansang maging bilyon-pisong negosyo ito ay maliiit lamang. Kailangan ng ibayong pagtitiyaga at hindi daw glamoroso ang gawaing nakapaloob dito. Ayon kay Moskovitz, mas mainam pa nga ang sumama sa isang malaking kumpanya kung pera lang ang habol dahil na din sa suweldo.

Ngunit, sabi niya, ang tingin niya kasi sa pera ay di para ito kamkamin kundi para ito ibalik sa sistema at maraming tao ang makinabang. Si Moskovitz ang founder ng Asana, isang kumpanya na tumutulong mamahala ng mga proyekto at ng Good Ventures na isa namang foundation.

#2 Huwag agad umalis sa trabaho habang nagsisimula sa negosyo

Si Sara Blakely ang bilyonaryong founder ng Spanx, isang kasuotang pambabae. Ayon sa kanya, mas mainam na isaayos muna nang maigi ang itinatayong negosyo hanggang sa maging tuloy-tuloy na ang kita nito na kaya ka nang buhayin.

Sabi ni Blakely, di naman daw naging madali ang pag-uumpisa niya sa negosyo kaya kinailangan niyang magptuloy pa din sa kanyang trabaho hanggang sa maging okay na siya sa aspetong pinansyal.

Ako nga mismo ay ganun din ang nangyari. Hangga’t di kinaya ng aking negosyo ang pang araw-araw naming gastusin, nagpatuloy pa rin akong pumasok sa trabaho. Noong kinaya nang negosyong tustusan ang aming regular na pangangailangan, tsaka na lang ako nag-resign sa pinagtatrabahuhan ko.

#3 Maging mabilis sa galawan sa negosyo

Si John Doerr ay isang bilyonaryong kapitalista na naging imbestor sa mga kumpanyang Facebook, Yahoo, Zynga, Amazon, Google at iba pang matagumpay na mga kumpaya sa larangan ng Internet at teknolohiya. Ayon sa kanya, ang pagiging mabilis sa pagnenegosyo ay nangangahulugang mabilis kang kumilos (tipong, ngayon na!) dahil ang ginagalawan mong industriya ay marami ding kakumpitensya. Para sa kanya, kung sino ang mas mabilis kumilos ay siya din ang magtatagumpay.

Ilang ideya na ba ng negosyo ang iyong napag-isipan at di nasimulan o napalampas – at may ibang gumawa at nagtagumpay? Naku, ako, marami-rami na! At siyempre, lubos akong nanghihinayang dahil sana, ako ang yumaman, hehe!

Tandaan na sa larangan ng teknolohiya napakabilis ng pagpalit nito. Ang kumpanyang Intel ay kilala noon sa paggawa nang mas mabilis na processor para sa PC kada anim na buwan. Kaya marahil ang maraming kalaban nila ay nag-pa-plano pa lamang, samantalang sila, nailabas na.

#4 Tumutok sa mga industriyang malaki ang balik sa iyo bilang negosyante

Ang bilyonaryong si Vinod Khosla ay siya ding co-founder ng isa sa pinakamalaking kumpanya noong dekada 1990’s hanggang 2010 kung saan nabili ito ng Oracle sa halagang $7.4 bilyon. Ayon kay Khosla, dahil na din maraming beses kang puwedeng matalo o malugi, dapat, ang industriyang pipillin mong pasukan ay malaki ang maibabalik sa iyong hirap at puhunan.

Sa isang pitak ko, nabanggit kong ako’y nagsimulang magnegosyo ng Chocnut noong elemetarya pa lang ako. Dahil mahirap magbenta dahil na din sa kumpetisyon sa aming paaralan (gaya ng canteen at mga vendor sa labas ng eskuwelahan), nagsipag ako at nagkaroon nang halos 60% na margin ng kita. Ang lahat ng kinita ko noon sa pagbebenta ng Chocnut ay naging puhunan ko sa pagpaparenta naman ng komiks.

#5 Magkaroon ng sapat na perang matitipid para sa mga emergency

Si John DeJoria ay mas kilala sa produkto niyang alak na Patron ang brand. Ngunit kakaunti lamang ang nakakaalam na ang una niyang nagging negosyo ay may kinalaman sa pagsasaayos ng buhok. Sabi ni DeJoria, dito niya noon naranasan ang hirap sa cash flow. Madalas daw na nahuhuli sila sa pagbabayad ng mga bayarin.

Para kay DeJoria, dapat daw ay may anim na buwang kutsyon ka na cash para di ka mamroblema sa mga bayarin hanggang sa maging maayos na ang cashflow mo.

#6 Mamuhay ng simple at mag-invest sa sarili

Kung meron akong super-idol sa pagnenegosyo, yan si ang super bilyonaryong si Warren Buffet, na may-ari ng Berkshire Hathaway, isang kumpanyang namamahala ng bilyon-bilyong investment ng mga tao at kapwa-kumpanya.

Para kay Buffet, ang pamumuhay nang simple ay isang malaking katangian dahil ito ay nagpapakita ng kababaang loob. Hanggang sa kasalukuyan, nakatira si Buffet sa bahay na kanyang nabili sa halagang $37,500 noon pang 1957. Siya pa din ang nagmamaneho nang kanyang sasakyan hangga’t kaya pa daw niya. Madalas daw siyang bumili nang murang agahan mula sa McDonald’s.

Noong kabataan niya, mahiyain si Buffet. Kaya minsan, nag-enrol siya sa kursong Public Speaking mula sa kilalang institusyon na Dale Carnegie. Matapos nito, nagkaroon daw siya ng lakas ng loob upang makapag-propose sa kanyang magiging asawa. At mula noon, di na nahihiya pa si Buffet at tuluyan nang lumaki ang negosyo.

Sabi ni Buffet, ang lahat ng iyong matututunan – o edukasyon – ay di na makukuha pa ninuman mula sa iyo. Ni hindi daw ito kayang patawan ng buwis! May katwiran, di ba?

Kaya sa ganang akin, itong payo ni Buffet ang pinaka-mahalaga para sa akin. Lahat ng mga ibang payo na nakasulat dito ay kasunod na din nito.

Tandaan na sa lahat ng bagay, maging mapagkumababa at huwag unahin ang paghangad na yumaman. Mas hangarin ang kaligayahan ng Diyos at kalinisan ng intension sa kapwa.

Sa lahat ng gawain, ipagdasal ang mga ito.


Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Mag email lang sa kanya ng mga katanungan ukol sa pitak na ito sa chief@negosentro.com.

 

sino si richard branson

8 Tips Mula sa Bilyonaryong Richard Branson para sa Matagumpay na Negosyo

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Papalapit na sa super senior sa edad na 68 si Richard Branson. Siya ang founder ng Virgin Records noong 1970. Marami pa siyang naging negosyo gaya ng Virgin Airlines na lahat ay nagmula sa lugar niya sa London, kung saan naman siya ay naturingang Sir Richard Branson ni Queen Elizabeth noong taong 2000 sa larangan ng pagnenegosyo. May anim na libro na din siyang nailathala.

Narito ang ilang tips mula kay Branson…

#1 Isakatuparan ang iyong mga pangarap

Para kay Branson, ang lahat ay nag-uumpisa sa isang idea – sa isang pangarap. Sabi niya, ang mga taong masayang nagtatrabaho upang maisakatuparan ang kanilang pangarap ay ang mgataong nag-e-enjoy nang husto sa kanilang ginagawa. Sila din daw ang mga taong nagtatagumpay dahil sa tila pagsugal para sa kanilang pangarap na negosyo.

Sinegundahan naman ito ng bilyonaryong si Warren Buffet. Sabi niya, ang mga taong nagtatagumpay sa kanilang gawain ay madalas na sila ay meron ding may pagkahilig dito.

#2 Gumawa ng kabutihan sa kapwa

Sabi ni Branson na ang mga taong hindi gumagawa ng kabutihan sa kapwa ay dwala daw dapat sa pagnenegosyo. Mabigat man ang sinabi niyang ito, ako naman ay lubos na sumasang-ayon dito. Kasi nga naman, kung puro pagkamal ng kayamanan ang iyong pinipuntirya, malamang di ka magagatimpalaan ng tagumpay dahil sa pagiging sakim mo sa pera.

#3 Magtiwala sa iyong mga ideya

Ang isang taong walang tiwala sa sarili niyang produkto ay di niya mapapaniwala ang ibang tao na maniwala din dito. Ito ang sabi ni Branson at may katwiran nga naman ito.

Ang mga sinabing ito ni Branson ay may kinalaman din sa integridad mo at pagpapasunod sa mga tao mo upang maniwala sa yo. Para sa kanya, kung may istratehiyang pang-exit ka, malamang daw ay di ka determinadong magtagumpay anuman ang mangyari.

#4 Isulat ang lahat ng ideya mo

Sa sarili niyang ekspiriyensya, kapag daw di mo isinulat ang bagong ideya mo, malamang, wala na ito kinabukasan. Sabagay, may puntos siya ditto. Ako kasi kapag nagdarasal, nagmamaneho o naliligo ako merong mga ideyang pumapasok sa isip ko. Nakakalimutan ko nga ito kung di ko isinusulat. Gawin na natin ito agad, ok?

#5 Alagaan ang mga tao mo

Maraming paraan upang alagaan ang mga tauhan mo, di ba? Una ditto ay ang pagbabayd sa kanila nang tamang suweldo. Kung di mo naman kakayanin nang ganun, lagyan mo ng insentibo ang bawat isa.

Para kay Branson, mahalaga ang pagpapanatili nang maayos, ligtas at nakakabigay inspirasyon na pinagtatrabahuhan.

#6 Matuto sa pagkabigo

Maaaring maraming mga bilyonaryo na ang nagsabi ukol dito. Para kay Branson, ang pagkakataong natalo siya sa negosyong Vigin Cola sa kamay ng Coke ay nagturo sa kanya na kung babanggain mo ang malaking pader, siguraduhin mong handing handa ka sa pamamagitan ng isang produktong mas mataas ang kalidad.

#7 Lumabas ka!

Simpleng payo lamang ito ngunit napakahalaga para kay Branson. Ayon sa kanya, kung may negosyo, wag kang manatili sa iyong opisina. Lumabas ka at kumausap nang mga tao gaya ng kostumer o mga taong target mong maging kostumer, upang malaman mo ang kundisyon ng merkadong ginagalawan.

Dahil ang anumang datos ang makukuha mo mula sa mga tauhan mo ay mas maiintindihan at maisasapuso kung ikaw din ang nakipagharap sa mga tao mismo.

# 8 Huwag maging balat-sibuyas

Dahil matindi ang labanan sa pagnenegosyo, ang pagbibigay pruweba na tama siya sa kanyang direksyon sa negosyo ang nagtutulak kay Branson para maging matapang at di natitinag sa kritisimo nang ibang tao.

Para sa kanya, kailangang buo ang loob mo bilang negosyante at buong tapang na harapin ang mga pagkukutya man o paghahamon nang mga tao upang maisakatuparan ang tagumpay mo.

Marami pang mga tips si Branson sa kanyang blog at sa mga video na nasa Internet. Saliksikin ito at tingnan kung ano ang mas makakatimo sa iyong istilo ng pagnenegosyo.

Tandaan na sa lahat ng bagay, ang Diyos ang iyong gabay.


Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Mag email lang sa kanya ng mga katanungan ukol sa pitak na ito sa chief@negosentro.com.

business donald trump

10 Tips ni Donald Trump para sa Matagumpay na Negosyo

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Sa pagbungad ng huling sangkapat (quarter) ng taon, marahil maraming negosyante ang nasa panahon ng repleksyon kung paano pa niya palalakasin ang kanyang benta. O marahil, ang mga nagnanais magnegosyo sa susunod na taon nama’y naghahanap ng mga tips upang maging matagumpay sila.

Sa mga susunod na Lunes, ibabahagi ko ang mga tagumpay-tips ng mga kilalang tao sa buong mundo. Marahil, makakatulong ito sa perspektibo ng isang startup na negosyo o sa mga nasa kalagitnaan na ng pagnenegosyo.

Simulan natin kay Donald Trump, na nakilala bilang matagumpay na negosyante bago pa maging president ng USA.

#1 Wag gawin ang bagay-bagay para lang sa pera

Noong nagsisimula si Donald Trump sa kanyang mga negosyo, di kaila sa iba na ang ama niya din ay negosyante. Kaya naman sa totoo lang, di na kailangan pang bumuhos sa pagnenegosyo si Trump, di ba? Ngunit ang tawag ng pagnenegosyo niya ay dahil na din kailangang ipagpatuloy niya ang legasiya ng kanyang ama. Yun nga lang, nahigitan pa niya ito. Kaya ang paghangad sa pagpapatuloy ng legasiya ng kanyang ama ay nagresulta sa pagkakaroon ng mas marami pang pera dahil sa kanyang pokus.

#2 Wag na wag kang bibitaw

Sa dami ng napagdaanang pagkabigo ni Trump, bumangon pa din siya. Itong ganitong saloobin ang naging susi ni Trump para malagpasana ang lahat ng hadlang at nagtagumpay. Alam niya kasing dapat lang niya itong pagdaanan.

#3 Wag kaligtaan ang mga detalye

Paniniwala ni Trump na ang buhay – at pagnenegosyo — ay nangangailangan ng pagtalima sa mga detalye. Para sa kanya, ang pag-iwas sa pagsilip sa mga detalye ay maaring maging multo mo sa mga darating na panahon.

#4 Laging tumutok sa mahahalagang trabaho

Noong mga kalagitnaan ng 1990’s bumagsak ang merkado ng real estate sa Amerika. Kilala si Trump sa larangan ng negosyo dito gaya ng Trump Towers at iba pa. Isang gabi, nais makapanoon ng isang palabas sa Broadway (New York) ni Trump. Noong gabi ding iyon, may isang malaking kontrata na kinaharap ni Trump at ibinilin sa ilang tao niya para tapusin ito, sa halip na siya na mismo ang tumutok. Di nila nagawa ang trabaho. Kinabukasan, bumagsak ang merkado at nalugi siya.

#5 Kumuha ng magagaling na empleyado

Ayon kay Trump, madaling magpaalis ng mga di nagpeperform na empleyado. Pero mahirap maghanap at magpanatili ng magagaling na empleyado. Kaya naman, kapag nakakita ka ng magagaling na empleyado, siguraduhing maalagaan mo sila at maiaangat sa susunod pang mataas na antas.

#6 Magtrabaho ng husto

Kailangan pa bang i-memorize yan? Alam naman na natin na ang taong tamad ay walang maayos na kinabukasan. Kaya wag mag-antay ng bukas kung nasa harapan na ang trabaho. Sani Trump, may kilala siyang nagsabi sa kanya na “The harder I work, the luckier I get.”

Tama nga naman. Magsipag at ikaw ay mabibiyayaan.

#7 Sundan ang iyong pakiramdam o sinasabi ng iyong puso

Sabi ni Trump, di laging utak mo ang gagamitin mo sa pagnenegosyo. Kung minsan, gamitin mo din ang iyong pakiramdam (o instinct). Madalas kasi sinsabi na ng magulang o mga kaibigan mon a wag gawin ang isang bagay, pero sa yo, tila tama nga ito. Sa ganang akin, ipagdasal mo ito. At yun marahil, ang tinatawag na tamang pakiramdam.

#8 Magtiwala sa sarili

Ang kalaban mo ay lagi ang yong sarili. Madalas, ang mismong dahilan ng pagkabigo ay ang di mo pagtiwala sa mga nararamdaman mo at sa mga dapat mong naging desisyon. Sabi ni Trump, sa huli, ikaw lang naman ang magdurusa kung di mo pinaniwalaan ang iyong sarili. May kinalaman din ito sa pag-pokus sa trabaho at sa pagnenegosyo na nnagangailangan ng lubos na tiwala sa iyong kakayahan.

#9 Maging abala

Ayon kay Trump, ang maraming “kalat” sa mesa ay indikasyon na ang tao’y maraming pinagkaka-abalahan. Kapag abala ka nga naman, wala kang panahong gumawa ng kalokohan. Kung di masadong abala, mag-aral o magsaliksik ka man lang. Simple!

#10 Mahalin ang ginagawa mo

Isipin mong ginagawa mo ang isang bagay na asar na asar kang gawin ito. Ano’ng pakiramdam mo? Magagawa mo kaya ito ng tama?

Ayon kay Trump, kapag mahal mong gawin ang isang bagay, lalago ito. Yan ang isang negosyong dapat mong gawin, iyong nagpapasaya say o lagi na tila di ka nagtra-trabaho, di ba?

Masaya kong magsulat at maglathala ng mga makakatulong sa maraming tao. Yan ngayon ang negosyo ko. Mahigit 30 ang aking inilalathalang blogs (o websites) na binabasa ng mahigit na 5M tao sa buong mundo.

Ka-negosyo, wag mong kalimutang pasalamatan ang Diyos sa lahat ng biyayang natatanggap. Lahat yan, kahit tila pagkabigo ay blessings.

Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Maaari siyang makontak sa email niya na chief@negosentro.com

startup pagkapareho

5 Pagkakapareho ng mga Matagumpay na Startup

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Kung babalik-tanawin natin ang mga kumpanya na nasa teknolohiya gaya ng Google, Facebook, Snapchat, Instagram at marami pang iba, lahat sila’y nagsimula bilang tinaguriang startup na negosyo. Ang ibig sabihin, nagsimula sila sa wala. Ang Facebook ay sinimulan sa kuwarto ng dormitoryo ni Mark Zuckerberg.

Sa isang pitak ko, nasabi kong ako’y nagsimula sa pagnenegosyo sa pagbenta ng Chocnut sa mga kaklase. Maraming mga negosyante na may matatagumpay na negosyo na nagsimula saw ala o sa maliit lamang. Ganito ang meron sila —

#1 Seryoso at Marubdob ang mga Founder

Ang pagiging marubdob (o passionate) sa iyong negosyo ang isa sa pinaka mahalagang bagay na magdudulot ng magandang resulta sa iyong startup. Ang pagsimula sa wala ay isang magandang rason kung bakit importane ang marubdob na founder. Lahat ay gagawin dahil ilang buwan — o minsan pa’y taon – bago ka kumita. Yung di ka titigil hanggang di mo nakakamit ang tamang pormula ng tagumpay.

Ang mga founder na sina Elon Musk ng Tesla at Jack Dorsey ng Twitter ay naka-ilang ulit sa pagtatayo ng negpsyo bago sila nagtagumpay.

#2 Tamang Timpla sa Lahat ng Gawain

Ang mga matagumpay na startup ay nakakahanap ng maliliit na butas sa merkado at ginagawan ito ng solusyon. Dito sila lumalaki. Isang halimbawa ay ang Instagram kung saan Nakita nila ang paglago ng paggamit ng mobile phone. Dahil Nakita nila na ang Facebook noon ay nakatuon sa mga gumagamit ng PC at maraming mga functionalities na ito, nag pokus ang Instagram sa ng Photos lamang gamit ang mobile. Ayun, boom!

Kaya wag masyadong gumawa ng maraming bagay na di mo naman talaga mapagtutuunan ng pansin. Pokus lang at tamang timpla sa bawat galaw.

#3 Pokus sa pagtatapos kesa sa pagiging perpekto

Sa dami ng aking mga natulungang mga startup, ang paying “done is better than perfect” ang isa sa aking paborito. Marami kasing mga startup lalu na sa larangan ng teknolohiya ay naakit ng perpektong Gawain habang ang kompitensyon ay nasa merkado na.

Tandaan na ang teknolohiya ay mabilis magbago, kaya’t pokus ka sa pagsasaayos ng mga timelines mo. Lagyan ng mga phases ang bawat proyekto at tingnan kung saan ang mas mabilis na paglabas sa merkado. Ang mahalaga ay nakikita mo ang mga nagugustuhan ng mga kostumer at nalalaman kung ano ang dapat baguhin o ayusin pa kesa nabuo mon a ang “perpektong produkto” ngunit wala namang nais bumili nito.

#4 Mauna sa merkado

Kadikit nito ang “done is better than perfect” sa pamamagitan ng kasabihang “first to market beats first to patent.” Marami na kasi akong nakilalang mga magagling na imbentor na ang tanging hangarin ay mai-patent ang kanilang produkto at isusunod ang pagbebenta nito. Hindi naman masama ito kung imbentor ka. Pero kung negosyante ka, unahin mom una ang paglabas sa merkado at tsaka mon a isunod ang pag-patent nito. Dahil pag nasa merkado na, mas mapapaganda mo pa ang produkto mo at yun ang ipa-patent mo.

Isang halimbawa ay ang isang teknolihiya naming na isang “transponder” o “black box in the cloud” kung saan inimento ito upang mabigyan ng pagkakataon ang mga maliliit na eroplano na ma-trace nang di kailangan ng mga mamahaling satellite equipment. Sa dulo, mas ginagamit na siya sa mga sasakyang pang-dagat ang pati ang pag trace ng mga nahuhuling isda gaya ng tuna. Yan na ngayon ang merkado na ginagalawan ng produkto na gawa ng FAME (Futuristic Aviation and Martitime Enterprises). Nakilala na ito sa buong mundo dahil sa kakaibang teknolihiya na di dumadaan sa mga telcos. Nag-iba man ang paggamit nito ngayon, mas matibay na ang hinaharap nito lalu na sa pag-patent.

#5 Halaga ng Kultura

Ang kultura ng isang organisasyon ay siyang maglalapat ng kinabukasan nito. Kung may passion ang founder, gayundin dapat ang mga tao sa organisasyon nito. Tingnan mo ang kultura ng mga kagaya ng Google, Facebook at Tesla kung saan ang inobasyon ay itinutulak. Kaya naman ang organisasyon nila ay maunlad at patuloy na umuunlad. Saliksikin ang mga tipo ng kultura na nais mo sa sariling startup.

Bilang isang entrepreneur, ang aking personal na payo ay ang pagbangon mula sa mga pagbagsak. Isipin na ang pagkabigo ay di katwiran para tumigil sa iyong mga pangarap. Tuloy ka lang. Sa pagkabigo ay may aral na matututunan. Higit sa lahat, dasal at pananampalataya ang kailangan. Yan ang wag kalimutan.

Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Maaari siyang makontak sa email niya na chief@negosentro.com

Libreng Marketing ng Isang SME

3 Simpleng Paraan Para sa Libreng Marketing ng Isang SME

ni Homer Nievera, CDE, CVM | aituturing ba ang negosyo mo bilang isang SME? Sabihin na lang natin na kaya ka nagbabasa ng pitak na ito ay dahil nais mong matutunan ang mga bagay-bagay bilang isang negosyante sa kategoryang ito. Kung ganun na nga, narito ang mga tips ko para mai-marekt ka nang maayos.

#1 Email Marketing

Sa panahong teknolohiya, di pa rin maluluma ang paggamit ng email. Sa pagbukas ng mga account sa social media man o sa banko, mahalaga ang email, di ba? Kaya naman kung may listahan ka ng mga kostumer mo o kaya’y mga target mong kostumer, maaari ka ng magsimula gamit ang mga email nila.

Tandaan lang na di basta-basta ang nilalaman ng isang email. Dapat tandaan na personal ang paggamit nito kaya ang pangalan ng kostumer ay dapat na binabanggit, sa una pa lamang. Puede na din ang Mr./Mrs. o anumang titulo gaya ng Atty., Engr., at iba pa. Paggalang sa tao na tinatarget mo ang gamit ng mga titulong ito.

Ang susunod na laman ng email mo ay ang pagpapakilala sa kumpanya mo. Dapat, sa loob ng tatlong pangungusap, maiintindihan na nila kung sino ka at ano’ng ginagawa mo. Ang isusunod agad na laman ng email ay ang pagbanggit ng maaaring problema ng kostumer at paano mo ito maaayos. Sa dulo, magpasalamat ka at humingi ka agad ng appointment.

#2 Social Media

Kung may email ka man o wala ng kostumer, sunod mong ayusin ay ang Facebook Page mo o anumang account mo sa social media. Tandaan na di personal na account into kundi isang Business Account. Dahil na din mas maraming features kang magagamit kung pang negosyo ang gagamitin mong account.

Ang maaaring dahilan sa pagbuo ng social media account ay ang posibildad na may mas ma-target kang wala naman talaga sa listahan mo ngunit kapaerah ng mga iba mo ng kostumer. Kaya kasing ma-target ito sa pamamagitan ng tinatawag na “preferences” na ayon sa datos ng social media gaya ng Facebook.

Ang unang paggamit ng social media ay tinatawag na Customer Service – o serbisyo para sa kostumer. Mas mabilis ang pagsagot lalu na’t sa Comments o Messenger nagpunta ang kostumer.

Kung sa sales (o pagbenta) mo naman gagamitin ang social media, di madali itong gawin. Ang madalas kong ginagawa ay ang pag-boost ng mga post. Subukan mo to. Halagang 40 pesos lang naman kada boost ng post.

#3 Networking

Ang networking o ang pagkikita-kita ng mga taong maaaring may pangangailangan sa isa’t isa ay nangyayari pa rin ngayon kahit maraming nasa social media? Bakit? Kasi mas mabilis mong ma-close ang isang negosyo kung kaharap nyo ang isa’t isa. Mas mabilis kasing nabubuo ang tiwala sa isa’t isa.

Paano ba sinisimulang ang networking? Madali lang ito. Kung may mga organisasyon ang ginagalawan mong negosyo, ang pagsapi man at ang pakikisalamuha sa mga ka-industriya mo ay simula na ng networking.

Sa mga pagtitipon, siguraduhing may dala kang Business Cards (tarheta). Ito kasi ang madalas na nagpapalitan sa isang Networking Event. Hanapin ang mga skeydul sa ibang ibang anunsyo gaya ng Facebook o Instagram o Twitter. Sa Internet, mas malawak mo itong masasaliksik.

Tandaan na di naman mahirap magsimula sa marketing bilang isang SME. Kailangan lang na lagi kang nag-aaral. Samahan mo ng dasal at umpisa na an patungo sa tagumpay.

Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Maaari siyang makontak sa email niya na chief@negosentro.com

branding sa negosyo

Bakit Mahalaga ang Branding sa Negosyo?

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Ano sa palagay mo ang pinaka-popular na toothpaste? Kung Colgate ang sagot mo, tama ka! Kung tatanungin ko naman kung ano ang pinaka-popular na search engine, malamang ang sagot mo naman ay Google. Tama na naman yun!

Malaking halaga ang naibabahagi ng isang brand sa pagpapa-unlad ng isang negosyo. Di dapat ibinabale-wala ang branding. Ano nga ba ito?

Ang branding ay ang pag-posisyon sa iyong produkto o serbisyo sa pamamagitan ng kakaibang pangalan o pagpapaalala sa iyong merkado kung sino ka at ano ang katauhan mo. Yan ang pagkilala ng mga kostumer mo sa yo. Kaya naman kung popular ang brand mo, binibili ka higit sa iba.

#1 Posisyon sa isipan

Alam mo ba na ang pinaka-mahalaga sa branding sa negosyo ay ang kakaibang pagposisyon sa isipan ng mamimili kung sino ka bilang produkto o serbisyo? Isa itong simbolo na kumakatawan sa iyong produkto o serbisyo.

Isang halimbawa ay ang gasolinang Caltex. Alam niyo ba na tuwing nagpapakarga ako ng Caltex (gasolina man o diesel) sa aming mga sasakyan, sumasagi sa isip ko ang komersyal sa TV kung saan tila nililinis ng mga tao ang aking makina? Yan mismo ang nagagawa ng branding. At ayun na nga – Caltex lamang ang ikinakarga ko sa aking mga sasakyan. Bukod pa ditto, pati langis sa kotse, Caltex na din ang gamit ko. Kahit pa sa anong talyer o gasolinahan ako magpapa-change oil, may dala akong Caltex na langis.

#2 Posisyon sa merkado

Kung nais mong lumamang man o makaaakit ng ibang kostumer patungo sa iyong produkto o serbisyo, branding ang kailangan.

Noong ako’y nagtatrabaho pa sa “ahensiya” o advertising agency, nahawakan ko ang brand na San Miguel Beer, partikular ang Pale Pilsen. Dito ako unang nahasa sa mga istratehiya sa branding. Natutunan ko na mahalagang ma-protektahan ang posisyon mo sa merkado lalu pa’t nangunguna ka. Kaya naman noong naglabas ang San Miguel ng iba’t ibang sukat ng Pale Pilsen gaya ng Miguelito at Grande, Nakita ko agad ang mga istratehiyang ilaban ang dalawang laki ng Pale Pilsen na ito sa mga bagong salta na mga brand ng beer noon gaya ng Beer Hausen (ng Asia Brewery) at pati na rin ang mga inuming alak sa probinsiya. Bukod sa lasa, yung matitipid mo sa malaki man o maliit na Pale Pilsen ay sapat na iposisyon nang maayos ang brand ng beer na San Miguel para ma-protektahan mula sa mga kalaban.

Isa pang halimbawa ay ang mga produktong Organic at Herbal gaya ng Daila Herbal. Kung di niyo pa naririnig o nakikilala ang brand ng Daila ay dahil na din na di kayo ang merkado nito. Ngunit dahil namamayagpag ang brand na ito, alamin natin kung bakit at paano. Simple lang. Dahil na din ang Daila Herbal at Organic na mga produkto ay totoo sa kanilang brand — herbal at organic.

#3 Posisyon sa Bulsa

Sa dulo, ang benta ng isang produkto ang iyong nasa isipan kung gagawa at gagamit ka ng mga istratehiya sa branding. Paano bai to ginagawa?

Sa una, kailangan mo ng pagsasaliksik upang makita mo ang mga ginagawa (o di ginagawa) ng iyong mga kalaban na produkto o serbisyo. Isulat ang lahat ng ito at i-organisa. Kapag naayos mon a ang mga datos, makikita mo na kung ano’ng mga puede mong gawin para maiba ang iyong brand sa kalaban.

Tingnan nyo ang mga motel. Tiyak namang kalaban nila ang mga mas malalaki at magagarang hotel, di ba? Kaya naman para lumaban sa malalaki, naisip nilang ibahin ang target na “bulsa” na sa simula ay ang masa. Inayos nila ang ang presyo na naaayon sa ilang oras (walong oras, halimbawa). Mas mura nga naman lalabas kung tattlo hanggang walong oras lamang ang babayran ng kostumer kaysa buong araw (24 oras?). Inayos din ng mga motel ang disenyo ng mga kuwarto na naaayon sa panlasa ng bawat kostumer.

Ngayon, naiposisyon na ng mga motel sa pagsasakutaparan ng mga bridal shower, stag party, at iba’t ibang mga kasayahan na mas mura sa mga hotel. Naisakatuparan nila ang tamang branding sa buong industriya ng mga hotel.

Sa ngayon, ano’ng posisyon ng iyong brand laban sa mga kalaban? Pag-isipang mabuti at simulan na ang masusing pag-aaral.

Si Homer Nievera ay isang serial technopreneur at makokontak sa chief@negosentro.com

david almirol multisys

4 na Bagay na Natutunan Ko sa Isang Dating OFW na Bilyonaryo na Ngayon

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Marahil marami sa inyong sumusubaybay sa pitak ko na OFW, dating OFW o kapamilya ng isang OFW. Pangarap natin ang makaraos at yumaman. Si David Almirol ay isang dating OFW. Probinsiyanong maituturing na tubong Isabela.

Nadestino siya sa isang malayong bansa sa Middle East at nagtrabaho sa kampo ng mga Amerikano bilang IT support. Ang mga naging boss nyang Amerikano ay nagturo sa kanya ng mga iba-ibang klase ng patungkol sa IT at ditto niya nasimulan ang mangarap na magkaroon ng sariling negosyo.

Nang makauwi na si David sa Pilipinas, di niya nakalimutan ang mga naituro sa kanya at nagsimulang unti-unting buuin ang kanyang pangarap.

Kamakailan, binili ng PLDT Group ni Manny V. Pangilinan (kilala sa MVP) ang parte ng kanyang negosyo na Multisys sa halagang 2.15 Bilyong Piso. Bilyonaryo na si David.

Paano niya ito nakamit at patuloy na nakakamit? Ito ang natutunan ko sa kanya sa pakikipag-usap at interaksyon sa kanya:

#1 Maging bukas sa kaalaman

Nang mapunta sa ibang bansa si David, di naman siya ganun kabihasa sa IT. Marunong siya, oo. Pero paano ito negosyohin, di pa niya ito kabisado. Kaya naman nang tinuturuan na siya ng mga naging boss nyang Amerikano, pilit niyang pinag-aralan ang lahat ng itinuro sa kanya. Di lamang basta kaalamang IT ang kanyang pinag-aralan kundi pati na rin ang pakikipagsalamuha sa iba’t ibang mga tao. Ang pagiging bukas ni David sa kaalaman ang naging susi para lalo siyang matuto pa.

#2 Alamin ang pangangailangan ng iba

Lahat naman ng mga tao, lalo na ang mga negosyante, ay may kanya-kanyang pangangailangan. Para sa kanila, problema ang mga ito. Ang abilidad upang malaman ang soluyon sa mga ito at maisakatuparan para sa mga nangangailangan nito ay susi sa tagumpay sa negosyo. Nalaman ko kay David na sa kanyang pagnenegosyo, madalas nyang binabasa ang balita ukol sa pangangailangan ng mga kumpanya sa larangan ng IT systems. Dahil magagaling ang mga tauhan niya, gagawin na ni David ang mga IT systems na ito habang nag-bi-bidding pa lang ang mga nais makakuha ng proyekto. Kaya naman kung sino man ang manalo sa bidding, lalapitan na ni David ito at i-offer ang nagawa na nila sa murang halaga. Siyempre, wala nang hirap ang nanalo at may negosyo na agad si David. Winner di ba?

#3 Lahat kaibigan

Si David ay pala-kaibigan sa buhay at negosyo. Di siya gumagawa ng kaaway kundi kaibigan. Ang prinsipyong ito ay makikita sa mahigit 47,000+ na payment partners ng kanyang kumpanya. Halos lahat ng kilalang kumpanya na may kinalaman sa online payments ay tinaguriang partners ni David. Mas mahalaga sa kanya na buksan ang linya ng pagsasama-sama kesa gumawa ng mga kalaban. Para kay David, lahat dapat panalo.

#4 Di Paglimot sa pinagmulan

Sa isang pagtitipong naimbitahan si David ng isang mataas na opisyal ng pamahalaan, ipinakilala sia ng opisyal kay Manny V. Pangilinan na pinuno ng PLDT Group. Sa kuwento mismo daw ni MVP, nagulat at natuwa siya sa buhay OFW ni David at kung paano niya naitayo at napalaki ang Multisys. Nung mga panahong iyon, di kilala ang kumpanya ngunit Malaki at malawak na pala ang sakop ng negosyo nito. Mula sa unang pagkikita nila, nabuo ang pagpasok ng PLDT Group sa Multisys at nangyari na ang bilyon-bilyong transaksyon dito.

Sa buhay nating mga Pilipino, marami mang dagok ang dumating, ay nakakatayo pa rin tayo. Wag natin isantabi ang mga karanasang ito dahil ang mga ito ang susi at gagabay para tayo magtagumpay bilang negosyante. Magsimula sa maliit. Lakihan ang pangarap. Manalig sa Diyos.

Si Homer Nievera ay isang serial technopreneur at makokontak sa chief@negosentro.com

Pinoy Entrepreneur

Isang Araw sa Buhay ng Isang Pinoy Entrepreneur

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Noong Biyernes ng hapon, nagkita kami ng isang batang entrepreneur na aking mine-mentor. Napansin ko na magkasunod na araw ko na itong ginagawa sa loob ng isang linggo. Sabi nga ni Jack Ma, ang bilyonaryong founder ng Alibaba, pagdating mo daw ng singkwenta anyos, legasiya na daw ang iyong gagawin sa pamamagitan ng pagtututro o pag-mentor sa kabataan.

Kaya naman naisip kong ibahagi sa mga sumusubaybay ng aking pitak ang pagsilip sa isang araw sa buhay ko bilang Pinoy entrepreneur. Narito ang aking salaysay.

Saan Ako Nagsimula

Nagsimula ako sa pagnenegosyo noong elementarya pa lang ako sa Don Bosco Makati. Nagbebenta ako ng Chocnut sa mga kaklase at nagpaparenta ako noon ng komiks (Marvel, DC etc.). Ginagawa ko ito tuwing hapon kung saan maraming tumatambay na estudyanteng nag-aantay ng sundo.

Noong high school, nagsimula akong magbenta ng mga magazine subscriptions at pagdating nang kolehiyo, nag-prodyus ako ng mga concert.

Nagtrabaho din ako sa mga kumpanya gaya ng mga ad agency at malalaking multinational hanggang sa mapadpad akong uli sa media kung saan mas nagustuhan ko hanggang sa dumating ang Internet. Nagtrabaho ako sa global team ng Friendster at Multiply na naging simula ko sa pagnenegosyo online. Nagtayo ako ng negosyo sa Amerika hanggang sa maibenta ko ito at umuwi sa Pinas upang makatulong sa mga startups.

At heto ako ngayon, nag-publish ng 20+ na blogs na binabasa sa buong mundo. Nakabase sa abroad ang aking mga blogs at dahil sa Internet, puwede akong magtrabaho kahit saan.

“Almusal Namin ni God”

Nagsisimula ang aking araw sa tinatawag kong “Breakfast with God.” Ganun nga talaga ang ibig sabihin nun. Nagtitimpla ako ng kape at kasama ang isang maliit na pakete ng biskwit ay nagdarasal sa harap ng aming altar. Sa iba, maaaring meditasyon ang tawag nila ngunit sa ganang akin, sinisimulan ko ang araw ko sa pagdarasal.

Ganito ang una kong gawain sa unang yugto ng aking araw. Inilalatag ko sa Diyos ang lahat ng aking gagawin sa buong araw at humihingi ng basbas at direksyon.

“Projects List”

Matapos ang aking simpleng almusal, sumasalang na ako sa computer ko, habang katabi ang cellphone. Una kong sinisilip ang listahan ng mga proyekto kong tumatakbo at tinitingnan kung may miting ako sa araw na yun.

Iniisa-sa ko ang mga proyekto at tinitingnan ang mga dapat matapos sa araw na yun.

Koordinasyon

Matapos kong mai-plano ang araw ko sa pagtingin sa mga nakasalang na proyekto at pag-alam sa mga priyoridad, agad akong nag-coordinate sa mga taong kinauukulan sa mga proyekto.

Dito gumagana ang lahat ng gamit kong teknolohiya sa pag-coordinate mula sa Viber, Facebook Messenger, WhatsApp, Zoom, Skype at Email. Lahat yan ay nagagamit ko depende sa mga kausap ko.

Ang mga tao ko ay naka Viber at Messenger panigurado habang naka-abang sa kanilang mga email. Sa mga kausap ko abroad, WhatsApp, Zoom at Skype and madalas na gamit namin bukod sa Email.

Buong araw nangyayari ang koordinasyon ko.

Kapag naman ako nasa miting, patuloy ang gulong ng koordinasyon dahil palaging may nakakopyang Project Manager sa mga proyekto para masagot agad ang kaya naman nilang sagutin. Makakaantay naman ang ibang gawaing pang akin lamang.

Pagtatapos

Di tiyak ang oras ng pagtatapos ko sa trabaho sa isang araw. Ngunit kapag patapos na ako, inililista ko sa isang notebook ang mga nangyaring kailangang ausin pa kinabukasan at sa susunod pang mga araw.

Sa totoo lang, di naman talaga natatapos nang tuluyan ang mga gawain sa isang araw lamang. Ngunit kailangan mo din magpahinga at magkaroon ng oras sa pamilya.

Dahil kami na lang ng asawa ko ang ang madalas na magkasama sa bahay, Netflix ang aming libangang magkasama. Siyempre, may panahon din akong magluto na siya kong gawaing panghimagas sa trabaho.

Bago matulog, balik ako sa pagdarasal. Dito naman, pasasalamat sa Diyos ang aking dasal.

Ikaw, paano ang isang araw mo bilang entrepinoy?

Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Maaari siyang makontak sa email niya na chief@negosentro.com

Maayos na Komunikasyon sa Opisina

4 na Tips Para Panatilihin ang Maayos na Komunikasyon sa Opisina

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Ang isang malaks na negosyo ay nakatayo sa maayos na komunikasyon sa loob mismo ng opisina. Kung mahina ang komunikasyon, watak-watak ang organisasyon, bagsak ang negosyo. Kaya kung nasa tama ang pagsasaayos ng komunikasyon ng mga tauhan at boss, siguradong mabilis ang pag-angat ng negosyo mo. Narito ang ilang tips:

#1 Ayusin ang mga panuntunan sa pagiging bukas sa komunikasyon

Kung di mo mapanatiling bukas ang linya ng komunikasyon dahil na din sa mga maling panuntunan sa opisina at negosyo mo, sa una pa lang, di na magiging maayos ang nais mong ipatupad. Ang kasabihang “bukas ang aking pintuan” na madalas wika ng mga boss, ay di na masyadong ipinatutupad. Kaya kung ang pakiramdam ng mga empleyado ay di na sila pakikinggan sa unang pagkakataon pa lang, di na sila tuluyang magsasalita. Kung anuman ang mga ideya na sana ay kanilang maimumungkahi, di na ito masasabi pa. Sayang naman.

Ang pagkakaroon din “reward system” sa mga idea na iminumungkahi ay maari mo ding ipatupad. Madalas, ginagawa ito ng mga malalaking kumpanya. Bakit di mo kaya subukan naman sa negosyo mo?

#2 Madalas na miting

Kahit gaano ka-busy ang mga tao, ang pagkakaroon ng madalas na miting ay importante. Ang simpleng isang beses kada lingo na miting ay malaki ang naidudulot sa organisasyon.

Sa katunyan, nangyari na ito sa akin nang iniwan ko sa isang head ko ang pakikipag-miting sa mga tao. Di na niya pala nai-miting ang sales team kaya ayun, isang buwan pa lang, bumaba na agad ang benta.

Tandaan na ang madalas nap ag-miting ay pagkakataon ding maibaba o maiakyat ang anumang mga mungkahi ng mga tao.

#3 Gumamit ng teknolihiya sa pag-miting

Alam ko namang mahirap ngayon makakuha ng 100 porsyento ng dadalo sa mga miting sa maraming dahilan. Ngunit may mga apps na ngayon na nagagamit namin lalu pa’t may organisasyon akong lahat ay “work-from-home” na.

Ang paggamit naming ng Zoom, Skype, WhatsUp, Viber at Messenger ay malaking bagay sa aming komunikasyon at sa larangan ng pagmimiting.

Wala nang dahilan na di makipag-miting, saan ka man naroroon.

#4 Bonding time

Ang pagkakaroon ng mga Team Building, Retreat, Outing, at iba pa ay di lamang pagkakaroon ng pahinga kundi ang pagkakaroon ng pagkakataong magsama-sama at mag-usap-usap sa mas maluwag na pamamaraan. Di naman kailangang magingmamahalin ang lugar. Ang mahalaga ay sa labas ito ng regular na opisina.

Sa pamamagitan nito, nagkakaroon ng pagkakataong makilala ang isa’t isa sa labas ng opisina at magkaroon ng pag-uusap sa interes ng iba maliban sa negosyong ginagalawan.

Ang sandigan ng isang matatag na negosyo ay komunikasyon sa loob at labas ng organisasyon. Bilang boss o manager, dapat isaisip ang halaga ng komunikasyon habang maaga pa.

Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Maaari siyang makontak sa email niya na chief@negosentro.com

Maka-target ng Tamang Kostumer

3 Paraan Para Maka-target ng Tamang Kostumer

ni Homer Nievera, CDE, CVM | Ano man ang iyong negosyo, tiyak na may iba’t ibang uri ng kostumer ang yong nakakasalamuha. Ngunit may ilang uri lamang ng kostumer ang nakakapagdala ng malaking benta sa negosyo mo. Itong mga klaseng kostumer na ‘to ang dapat na tutukan at pagtuunan ng pansin.

Sa tinatawag na Pareto’s Principle, sinasabi na 20% ng iyong mga kostumer ang nagdadala ng 80% ng benta mo. Maaari din sabihing ang 20% ng isang uri ng mga kostumer mo ang nag-aakyat ng 80% ng kita mo. Kung gayun, paano mo malalaman kung sino ang mga ito?

Narito ang ilang tips…

#1 Saliksikin ang datos ng mga benta at kostumer

Ang unang gawain sa masinsin na pagpili ng kostumer na tatargetin ay ang pagsaliksik ng mga datos ng mga benta mo kung saan makikita ang uri ng kostumer na bumili sa yo. Kung online ang bentahan, mas madali itong makikita.  Ngunit kung wala ka pang datos, mas maiigi na yung magsimula kang mangalap ng datos na ito mula ngayon. Kung meron kang “feedback form,”mas ok. Ang mahalaga ay makuha mo ang pangunahing datos gaya ng gender, edad, lokasyon (tahanan), at kung ano ang binili o binibili sa yo. Kapag nakuha mo na ang mga datos na ito, mas madali mong mailagay sa kanya-kanyang kategorya ang mga mamimili mo.

Mula sa mga datos na ito malalaman mo ang porsyento ng mga klase ng bumibili sa yo at kung ano ang binibili at sa gaano kalaking halaga. Ang mga datos gaya ng edad, lokasyon at iba pa ay makakatulong ng malaki upang mapagpare-pareha ang uri ng kostumer sa uri ng mga binibili ng mga ito. Ang lahat ng datos na ito ang magbibigay sa yo ng kaalaman kung paanong promo o marketing ang gagamitin para pabalik-balik sila sa negosyo mo.

#2 Imaginary na Kapihan kasama ang isang imaginary na kostumer

Ang kunwaring pakikipag-kape sa isang kostumer (na imahinasyon mo din!) ang isa sa mga epektibong pamamaraan ng pag target sa isang kostumer mo. Ang tawag ko dito ay ang “Scarcity Thinking” kung saan nais mong sumentro sa iisang kostumer lamang dahil alam mong marami pang tulad ng kostumer na ito. Sa pagtutok sa iisang kostumer na ito mo malalaman ang maraming bagay sa sa kanya mula gender, edad, lokasyon, mga hilig (hobbies), ayaw, hanggang sa mga kasalukuyang pinagdadaanan niya. Maaari mo ding gawing makatotoohanan ang pakikipag-kape sa isang tunay na kostumer na sa tingin mo ay representate ng malaking bilang pa ng mga kostumer mo. Ang paraan ng pagsasaliksik na ito ay epektibo dahil mas ramdam mo ang kanyang sitwasyon, at naiintindihan ang mga rason kung bakit siya bumibili sa yo ng ilang bagay (o serbisyo), at bakit din hindi.

#3 Gamitin ang social media gaya ng Facebook

Ang social media gaya ng Facebook Page ay may mga datos na ang tawag ay “Insights.” Bukod sa “Shop”ng FB kung saan may ilang datos na makikita sa mga kostumer, ang mga FB Ads at FB Posts mo ay may mga katapat na datos kung saan makikita ang pinahahalagahan nila para sila ay mag-like, share o comment. Lalu na kung may link (papuntang website mo) ang mga posts, mas mabilis mapag-aralan ang galaw ng mga kostumer mo at makita ang porsyento ng “conversion”o pagbili nila sa yo.

Isang halimbawa ang pagbilang ng mga nabebentahan mo na nag-pm (personal message) sa FB Messenger. Makikita mo ang “conversion rate”o porsyento ng mga bumili sa yo mula nang nag pm sila. Kunin lang ang datos nila gaya ng bagay na binili at sap ag silip sa kanilang FB ccount, malalaman mon a din ang maraming bagay ukol sa mga kostumer na ito.

Sa dulo, ang mahalagang gawin ay pag-aralang mabuti ang mga kostumer mo na masasabing may halaga sa negosyo mo. Hindi po tsamba-tsamba ang bentahan. May datos po dapat para di masayang ang pera at pagod sa marketing mo.


Si Homer Nievera ay isang technopreneur. Mag email lang sa kanya ng mga katanungan ukol sa pitak na ito sa chief@negosentro.com.